Tuğan Tíl: İdíl-Ural Tatarçası Xaqında Meqaleler we Meğlümat

İdíl-Ural Tatarçası, Qırım Tatarçası kíbík, awır tarixi şartlarğa duçar qalğan bula. Bu bülímde, anıñ tarixíne we kileçegíne qağılışlı meqalelerníñ neşír itílüwí küzde totola.

1. Ğerep Elifbası (İskí İmlâ de diyíle, emma alay diyü bu elifbağa xaqsızlıqtır, çönki asılında bu elifba Ğerep yazuwın xezír qullanılğan tíllerníñ elifbaları bílen yaraşlı we ízlíklí. Monda İskí süzíníñ bírdenbír maqsatı, Yaña İmlâ ğibaresíne yul açu we aña östönlík tösmörín qazandıru idí. Diqqetke layıq ki, Törki tíller tarafınnan qullanılğan elifbalar arasında bu elifba iñ ozon qullanılğan bula.)
2. Uydırılğan Ğerep Elifbası (Bu elifbağa Yaña İmlâ diyíle, emma asılında bozolğan we tílní başqa elifbadaş tíllerden yıraqlaştıraçaq rewíşte üzgertílgen bír elifba idí. Xosusan, bu elifbanıñ neticesí, Ğosmanlıça we Törkçege yaraşmas bír imlâ buldı.)
3. Bírínçíl Jaŋalif
4. Jaŋalif (Bírleştírílgen Törki Elifba nigízínde)
5. Kiril Elifbası

İfratsız eytíle ala ki, bu ülímçíl uyınnardan soñ, könöbízde de tílíbízníñ barlığı we üsíşí seyasi yoğontı we basqılarğa duçar. Meskew'den çıqqan Latin we başqa ğayrí-Kiril elifbalarnı tıyu qanunı da monoñ bír kürsetkíçí.